De bruine rat komt over de hele wereld voor , bij voorkeur in de nabijheid van mensen . Hij is het liefst dicht in de buurt van boerderijen , op vuilnisbelten en in riolen .
Hij leeft als de mogelijkheid er is graag dicht bij water , en is een uitstekende zwemmer .
Op overdekte plaatsen graaft hij een aantal gangen die met elkaar in verbinding staan , vaak in aflopende wallen zoals bijvoorbeeld oevers van grachten .
De bruine rat leeft in familieverband . In kleine kolonies dulden de leden geen vreemde soortgenoten , en verjagen of doden zelfs indringers . De leden van de kolonie herkennen elkaar aan de geur .
De bruine rat gaat bij voorkeur ’s nachts , maar ook wel in de schemering op voedseltocht . De ogen van de bruine rat zijn niet zo goed , maar hij heeft een uitstekende neus om voedsel op te sporen .
De bruine rat eet het liefst allerlei zaaigoed , maar hij eet ook vlees . Het gebeurt zelfs dat hij soms kippen en jonge eendjes pakt .
Het vrouwtje kan al kinderen krijgen als ze elf weken oud is . De mannetjes en vrouwtjes hebben geen nauwe verbintenis , na de paring heeft het mannetje geen aandeel meer in de zorg voor het kind . Een vrouwtje krijgt zes tot elf jongen , en kan drie tot vier maal per jaar een nestje krijgen . Zo kan zij binnen weinige maanden een hele kolonie stichten !